عصر امام حسن عسکری علیه السلام را می توان مانند عصر پس از مأمون و هارون الرشید اوج فرقه گرایی و مذهب سازی دانست. سیاست های حاکمان این دوره همانند همه دوره های اموی و عباسی مبتنی بر حذف مخالفان بود. از این رو نسبت به همگان چه آنانی که در پی کسب قدرت در داخل خاندان عباسی دست به قیام می زدند و چه گروه های بیرونی از علویان و خوارج و یا فرقه های دیگر مذهبی، قتل و کشتار جمعی و نسل کشی، اصل اساسی در سیاست آنان بود. بر این اساس امام علیه السلام می بایست راهی را در پیش می گرفت که هم از آسیب دشمن در امان بماند و هم به فعالیت های فکری و فرهنگی خود در راستای اسلام اصیل بپردازد. اسلامی که مخالف هرگونه تفرقه، بیداد و ستم ورزی از سوی هرکس و هر مقامی بود.

در این زمان جریان های مختلف فکری و مذهبی در سطح جامعه بسیار فعال بودند و شبهه های متعددی را در موضوع های مختلف و مهم دینی مطرح می کردند؛ شبهه هایی از قبیل تناقض در قرآن، شبهه ثنویه، شبهه مفوضه، اعتزالی و اشعری از سوی فرقه های مختلف التقاطی و حتی نیروهای فکری غیردینی در میان مردم متداول شده بود. امام عسکری علیه السلام می بایست به این پرسش ها و شبهات درون دینی و بیرون دینی پاسخ های قانع کننده می داد و با جریان های سیاسی فرقه ساز به مبارزه برمی خاست، از این رو فرقه سوزی به معنای درهم شکستن اصول دعوتی آن جریانات از راهکارهای اساسی سیاست های امام بود.

امام با این روش می کوشید تا دست کم اتحاد را در بخش عمده ای از مسلمانان حفظ کند و نگذارد جریان های فرقه ساز با تشکیک در اصول اساسی دین اسلام آن را منحرف کنند. این مشکل زمانی دوچندان می شود که در درون مذهب نیز برخی از افراد به جهت تمایلات سیاسی و یا قدرت طلبی به برخی از شبهات دامن می زنند تا شیعیان را دچار تشتت و تفرقه کنند و افرادی را دور محور خود گرد آورند. امام حسن عسکری علیه السلام از یک طرف می بایست در اندیشه اتحاد ملی در درون مسلمانان می بود و از سوی دیگر با شبهات بیرون دینی که از سوی مخالفان اسلام از یهود و مسیحی وارد می شد نیز پاسخ می داد تا با این روش انسجام امت اسلام را حفظ کند.(۱)
(ادامه…)

امروز همسایگی چه معنایی دارد ؟آیا فرهنگ همسایه داری رعایت می شود؟ دین مبین اسلام به همسایه اهیت ویژه ای داده است گاهی در برخی مشکلات همسایه ها بیشتر مشکلات ما را حل می کنند اما همسایه داری آدابی دارد که باید رعایت شود . امام سجاد(علیه السلام ) پیشوای چهارم شیعیان اسلام برخی از حقوق همسایه را اینگونه می دانند .

۱- اگر حاضر باشد با او صحبت کنی

۲- عیب هایش را جستجو نکنی

۳- به هنگام سختی تنهایش نگذاری

۴- با او معاشرتی کریمانه داشته باشی (تحف العقول ص۲۵۶)

پیامبراکرم(صلی الله علیه و آله و سلم ) در حدیثی می فرمایند :جبرئیل انقدر درباره همسایه داری سفارش کرد که تصور کردم همسایه از انسان ارث میبرد (محجه البیضا ج۳ص۴۲۲)

آپارتمان نشینی نباید باعث فاصله شود به طوری که همسایه همسایه را نشناسد و هیچ کس در یک خانه به دیگری کاری نداشته باشد . امام صادق(علیه السلام ) فرمودند :چهل خانه از چها طرف روبرو پشت سر از راست و از چپ همسایه محسوب می شوند .(محجه البیضا ج۳ص۴۲۷)

نیکی به همسایه از اصول ایمان و اسلام است پیامبر اکرم( صلی الله علیه واله )می فرمایند :با همسایه ات نیکو رفتار کن تا مؤمن باشی (امالی صدوق ص ۱۶۸ )

و یا در حدیث دیگر فرمودند: به من ایمان نیاورده کسی که شب سیر بخوابد در حالی که همسایه اش گرسنه است و به من ایمان نیاورده است کسی که پوشیده بخوابد و همسایه اش لباسی نداشته باشد.

(ادامه…)

اعراب زمان جاهلیت به رغم داشتن پاره ای اوصاف پسندیده یک سلسله، اخلاق فاسد و کلمات رذیله نیز به تدریج، برای آنها به صورت اخلاق عمومی درآمده بود که جلوه هر کمالی را از بین برده بود و اگر روزنه ای از غیب باز نمی شد به طور مسلّم، طومار حیات انسانی آنها درهم پیچیده شده و در پرتگاه مخوف نیستی سرنگون می گردیدند.(۱) ثمره عصر جاهلی چیزی نبود جز قتل و خون ریزی، شیوع خرافات، فساد اخلاقی، توحّش و بی رحمی و از همه زشت تر، زنده به گور کردن دختران.

در چنین جامعه ای بود که پیامبر رحمت و عطوفت ظهور کرد و با مهرورزی و دل سوزی فوق العاده خویش، فضایل اخلاقی را، که در عصر جاهلی به فراموشی سپرده شده بود، طی ۲۳ سال رسالت خویش نهادینه کرد، خشونت ها و تبعیض ها و شکاف های طبقاتی و انحطاط اخلاقی را به فضایل اخلاقی و مهرورزی تبدیل کرد.

(ادامه…)

حضرت علی علیه السلام از سلاله اسماعیل و فرزند ابوطالب است و از لحاظ حسب، پرورش یافته خاتم الانبیاء بوده است. وی در زمان پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله، چون سایه برای او بود و به خواست خداوند، علی علیه السلام در دامان پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله پرورش یافت.

علی علیه السلام در نهج البلاغه می فرماید: «…و خداوند بزرگترین فرشته از فرشتگانش را زمانی که پیامبر از شیر گرفته شده بود همنشین او کرد که او را در شب و روز به بزرگواری ها و خوهای نیکوی جهان سیر دهد و من مانند رفتن بچه شتر پی مادرش، پی او می رفتم و هر روز از خوهای خود پرچمی می افراشت و پیروی از آن را به من امر می کرد». [۲]
(ادامه…)

مرحوم کلینى ، رواندى ، شیخ حرّ عاملى و برخى دیگر از بزرگان در کتاب هاى خویش آورده اند:

در یکى از روزها حضرت ابومحمّد، امام حسن عسکرى علیه السلام شخصى را – هنگام وقت ظهر – به دنبال یکى از پزشکان نصرانى فرستاد تا نزد وى آید.

همین که پزشک نصرانى به محضر حضرت وارد شد، امام علیه السلام به وى دستور داد: فلان رگ مرا بزن .

پزشک گوید: امام علیه السلام رگى را به من معرّفى نمود که هرگز نام آن را نشنیده و نمى شناختم ، به همین جهت با خود گفتم : خیلى عجیب است که چنین شخصیّتى معروف مى خواهد در بدترین اوقات ، حجامت کند و رگ بزند، آن هم به وسیله رگى که شناخته شده نیست .

به هر حال امر حضرت را اطاعت کردم و همان رگى را که معرّفى نمود زدم و خون جارى گشت ؛ و پس از لحظاتى روى آن را بستم .

بعد از آن ، فرمود: همین جا در منزل منتظر بمان تا تو را خبر نمایم ، چون نزدیک عصر فرا رسید مرا صدا نمود و دستور داد: همان رگ را باز کن تا خون بیاید.

من نیز دستور آن حضرت را انجام دادم و چون مقدارى خون داخل طشت ریخته شد، فرمود روى رگ را ببند و همین جا منتظر باش تا مجدّداً تو را خبر کنم .

همین که نیمه شب شد، مرا صدا زد و اظهار داشت : بیا روى رگ را باز کن تا باز هم خون بیاید.

در این لحظه ، من بیشتر از اوّل تعجّب کردم و با خود گفتم : این چه کارى است که انجام مى دهد؟!

ولى خجالت کشیدم که علّت آن را جویا شوم ، بالا خره دستور حضرت را عملى کردم ؛ ولیکن در این مرتبه خونى سفید رنگ – همانند نمک – از بدن حضرت خارج شد که تعجّب مرا چند برابر نمود، سپس فرمود: روى آن را ببند و همین جا در منزل منتظر باش .
(ادامه…)

عصر حکومت طاغوتى متوکل (دهمین خلیفه عباسى ) بود، او امام حسن عسکرى علیه السلام را به جرم دفاع از حق ، در شهر سامره به زندان افکنده بود، اتفاقا در آن سال بر اثر نیامدن باران ، قحطى و خشکسالى همه جا را فرا گرفته بود، زمینهاى کشاورزى خشک شده بود و دامها تلف شده بودند، مسلمانان سه روز پى در پى براى نماز استسقاء (طلب باران ) به صحرا رفتند و نماز خواندند، ولى باران نیامد.

ولى روز چهارم، جاثلیق (روحانى بزرگ مسیحی) به همراه مسیحیان بیرون رفتند و دعا کردند و در آن روز باران آمد.

مسلمانان روز پنجم به بیابان رفتند و نماز خواندند، ولى باران نیامد، همین موضوع باعث سرشکستکى مسلمین و آبروریزى شد، عده اى در حقانیت دین اسلام شک کردند، گفتگو و بگو مگو در این باره زیاد شد، و بنابراین بود که روز ششم نیز مسیحیان همراه جاثلیق خود به بیابان براى دعا بروند، اگر آن روز نیز مثل روز چهارم باران مى آمد، آبروى مسلمانان در نزد مسیحیان ، بیشتر مى رفت ، و شرمنده و خوار مى شدند.

متوکل ، بیاد امام حسن عسکرى علیه السلام که در زندان بود، افتاد دستور داد آن حضرت را از زندان بیرون آوردند، متوکل به آن حضرت گفت : «ادرک دین جدک یا ابا محمد! اى ابومحمد، دین جدت (اسلام) را دریاب».
(ادامه…)

در کتاب تفسیر منسوب به امام حسن عسکرى علیه السلام و نیز در کتاب مرحوم قطب الدّین راوندى – به نقل از دو نفر از راویان حدیث به نام یوسف بن محمّد و علىّ بن سیّار – آمده است :

شبى از شب ها به محضر مبارک حضرت ابومحمّد، امام حسن عسکرى علیه السلام وارد شدیم .

همچنین والى شهر که علاقه خاصّى نسبت به حضرت داشت ، به همراه شخصى که دست هاى او را بسته بودند، وارد منزل امام علیه السلام شد و اظهار داشت : یاابن رسول اللّه ! این شخص را از دکّان صرّاف در حال سرقت و دزدى گرفته ایم .

و چون خواستیم او را همانند دیگر دزدان شکنجه و تأدیب کنیم ، اظهار داشت که از شیعیان حضرت علىّ علیه السلام و نیز از شیعیان شما است و ما از تعذیب او خوددارى کردیم و نزد شما آمدیم تا ما را راهنمائى و تکلیف ما را نسبت به این شخص روشن بفرمائى .

حضرت فرمود: به خداوند پناه مى برم ، او شیعه علىّ علیه السلام نیست ، او براى نجات خود چنین ادّعائى را کرده است .

سپس والى آن سارق را از آن جا بُرد و به دو نفر از مأمورین خود دستور داد تا آن سارق را تعذیب و تأدیب نمایند، پس او را بر زمین خوابانیدند و شروع کردند بر بدنش شلاّق بزنند؛ ولى هر چه شلاّق مى زدند روى زمین مى خورد و به آن سارق اصابت نمى کرد.

بعد از آن ، والى مجدّدا او را نزد امام حسن عسکرى علیه السلام آورد و گفت: یاابن رسول اللّه ! بسیار جاى تعجّب است ، فرمودى که او از شیعیان شما نیست ، اگر از شیعیان شما نباشد پس لابدّ از شیعیان و پیروان شیطان خواهد بود و باید در آتش قهر خداى متعال بسوزد.
(ادامه…)

امام حسن عسگری

یکى از راویان حدیث به نام ابوالحسن ، علىّ بن عاصم کوفى – که نابینا بوده است – حکایت می نماید:

روزى در شهر سامراء خدمت حضرت ابومحمّد، امام حسن عسکرى علیه السلام شرفیاب شدم و روى زیراندازى نشستم که بسیار نرم و لطیف بود، به حضرت عرض کردم : این چیست و از کجا آورده اید؟

امام علیه السلام فرمود: اى عاصم ! روى چیزى قدم نهاده اى و نشسته اى که بسیارى از پیامبران الهى و اوصیاء و امامان بر آن قدم نهاده و روى آن نشسته اند.

عرضه داشتم : اى مولا و سرورم ! به احترام این پوستى که روى آن قدم نهادم ، بعد از این لحظه با خود تعهّد مى نمایم تا زمانى که زنده باشم ، دیگر کفشى را نپوشم .

عاصم کوفى افزود: بعد از آن که امام حسن عسکرى علیه السلام مطالب مهمّى را پیرامون آن پوست حیوانى – که به عنوان فرش از آن استفاده مى شد – مطرح فرمود.

من بدون آن که چیزى را بر زبان خود جارى کنم ، بلکه فقط در فکر و ذهن خود گذراندم و گفتم که: اى کاش امکان داشت من آثار نبیاء و وصیاء علیهم السلام را مى دیدم .

در این افکار بودم ، که ناگهان متوجّه گشتم منزل حضرت ، غرق در انواع نورهاى رنگارنگ شده و نظر مرا به خود جلب کردند.

سپس امام علیه السلام به من فرمود: اى عاصم ! آیا مایل هستى که آثار قدم هاى پیامبران الهى و امامان علیهم السلام را – که بر این فرش قدم نهاده اند – مشاهده کنى ؟

عرضه داشتم : بلى ، یاابن رسول اللّه ! اى مولا و سرورم ! بسیار علاقه دارم که آن ها را مشاهده نمایم .

پس از آن ، حضرت با دست مبارک خویش بر صورت و چشم هایم کشید و بینائى چشم هایم را باز یافتم .

ناگهان قدم هاى بسیارى را روى آن فرش دیدم و امام عسکرى علیه السلام جاى پاى هر یک از پیامبران و امامان را از حضرت آدم تا آخرین پیامبر حضرت محمّد صلوات اللّه علیهم اجمعین ؛ و همچنین اثر جاى پاى امیرالمؤمنین علىّ علیه السلام را تا آخرین معصوم – یعنى ؛ حضرت مهدى موعود علیه السلام – معرّفى و به من ارائه نمود.(۱)

عاصم کوفى افزود: بعد از مشاهده آن آثار، بدون آن که امام عسکرى علیه السلام متوجّه شود، با خود گفتم: این ها خیالات و توهّمات است که من احساس مى کنم، ناگهان حضرت به من خطاب نمود: اى عاصم! نَه ، این ها خیالات و توهّمات نیست، بلکه عین حقیقت مى باشد.
(ادامه…)

اساس تمام پیشرفتهاى مادى و معنوى بشر در طول تاریخ، اندیشه و تفکر از یک طرف، و سعى و تلاش و عمل از طرف دیگر بوده است . پیامبران، امامان و بندگان صالح الهى همگى اهل فکر و تعقل بوده‏اند . قرآن این کتاب الهى و آسمانى براى اندیشه و تفکر، و تلاش و عمل، ارزش والا و حیاتى قائل است و زیباترین و رساترین سخنان را در باره ارزش دانش و تعقل، و دقت و تفقه بیان نموده است . در قرآن بیش از هزار بار کلمه «علم‏» و مشتقات آن که نشانه بارورى اندیشه است، تکرار شده و افزون بر ۱۷ آیه به طور صریح انسان را دعوت به تفکر نموده، بیش از ۱۰ آیه با کلمه «انظروا؛ دقت کنید» ، شروع شده است . بیش از پنجاه مورد کلمه عقل و مشتقات آن به کار رفته است و در چهار آیه نیز قاطعانه به تدبر در قرآن (۱) امر شده است و همچنین از کلمه فقه و تفقه و امثال آن بهره جسته است.(۲)

در مورد عمل هم در قرآن بیش از ۳۵۴ مرتبه لفظ «عمل‏» و مشتقات آن آمده است و جمله «آمنوا وعملوا الصالحات‏» بیش از ۶۵ مورد در قرآن مطرح شده است . این مطلب، نشان دهنده لزوم ایمان به عنوان ثمره اندیشه و تفکر، در کنار عمل و تلاش شایسته مى‏باشد .

در روایات معصومین علیهم السلام نیز آثار و فواید مهمى براى تفکر و اندیشه بیان و مطرح شده است که بیان همه آنها در این مقال نمى‏گنجد و ما تنها به بررسى این موضوع در کلمات گهربار امام حسن عسکرى علیه السلام مى‏پردازیم .

(ادامه…)

دوره امامت امام حسن عسکری علیه السلام همزمان با قدرت ظاهری بنی عباس است؛ همان خلفایی که به تقلید هارون در نشان دادن نیروی خود بلندپروازی هایی داشتند. رخدادهایی که در عصر آن حضرت به وقوع پیوست، به نحو قابل توجهی از قدرت عباسیان کاست، به گونه ای که موالی و ترکان بر حکومت دست یافتند، اما این مسأله هیچ گاه فشار، شکنجه و آزار نسبت به امام و یارانش را کاهش نداد.

عباسیان همواره تلاش می کردند امام یازدهم شیعیان را در دستگاه حکومت وارد کنند تا پیوسته مراقب او باشند و او را از پایگاههای خویش و از یاران و پیروانش دور سازند، بنابراین، آن حضرت نیز همانند پدر بزرگوارش ناچار شد در سامرا اقامت کند و زیر نظر باشد.

(ادامه…)